SULTAN SENCER ......... (BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİNİN SULTÂNIde ÂZÂM YANİ EN BÜYÜK SULTAN ÜNVANLI BÜYÜK SULTANI) ........ (9 Mayıs 1157)...

.. SULTAN SENCER .........
(BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİNİN SULTÂNIde ÂZÂM YANİ EN BÜYÜK SULTAN ÜNVANLI BÜYÜK SULTANI)
........ (9 Mayıs 1157).........

Tarihte 9 Mayıs, Büyük Selçuklu Devletinin sultanlarından Sultan Sencer’in vefat yıldönümü olup, bugün bu büyük Sultan’dan bahsedeceğiz.

Sultan Sencer, Büyük Selçuklu Devleti’nin son hükümdarı olup onun vefatıyla birlikte Büyük Selçuklu Devleti tarih sahnesinden çekilmiştir.

Sencer, 21 yıllık Horasan Melikliği (1097–1118) haricinde devletin başında bulunduğu 39 senelik (1119-1157) saltanatı sırasında, ülke bütünlüğünün ve devletin varlığının korunması için büyük bir mücadele vermiş ve bunda da başarılı olmuştur.

Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah’ın oğlu olan Sencer 1086’da Sincar’da doğdu. Küçük yaşından itibaren devlet tecrübesi kazanan Sencer, ağabeyleri Berkyaruk ve Muhammed Tapar zamanında devlet hizmetinde bulunarak, doğuda çıkan isyanları bastırdı. Buradaki başarıları üzerine Horasan melikliğine tayin edilen Sencer, Haziran 1102’de Selçuklu Devleti’ne saldıran Karahanlı Hükümdarı Kadir Han’ın saldırılarını bertaraf etti ve ayrıca Gaznelileri de Selçuklu Devletine bağladı.

Babası Melikşah’ın siyasetini takip eden Sultan Sencer, Horasan’dan itibaren, devletin doğusunda Selçuklu düzenini yeniden kurdu.

14 Ağustos 1119’da Save’deki savaşta yeğenine galip gelen Sencer, Büyük Selçuklu Sultanı oldu. Devletin merkezini de Irak-ı Acem’den Horasan’a nakletti. Bundan sonra çevresinde büyük savaşlar ve fetihler yapan Sultan Secer, Sultan-ül A’zam unvanını kazandı. 1132’de Karahanlıların, 1136’da Gaznelilerin, 1141’de Karahitayların ve 1147’de de Harezmlilerin isyanını bastıran Sencer, 1152 yılında da Gurluları mağlup etti.

Katvân Savaşında Yehlü Taşi (Gürhan) kumandasındaki Karahıtay ordusunun Sultan Sencer tarafından tayin edilen Batı Karahanlı Hükümdarı Mahmûd b. Muhammed’i Hucend yakınlarında mağlûp etmesi Mâverâünnehir halkını büyük endişeye sevketti.

Bu sırada Karahanlılar’la onlara tâbi Karluklar arasında anlaşmazlık çıktı ve Karahanlı Hakanı Mahmûd b. Muhammed, Sultan Sencer’den yardım istedi. Karluklar da Gürhan’a başvurdu. Gürhan, Sencer’e mektup yazarak Karluklar için af diledi, ancak Sencer onun isteğini geri çevirdiği gibi kendisini de tehdit etti?.

Bunun üzerine Gürhan 100.000 kişilik orduyla yola çıktı. Semerkant civarındaki Katvân sahrasında 9 Eylül 1141 tarihinde meydana gelen savaşta Selçuklu ordusu ağır bir yenilgiye uğradı. 30.000 kayıp veren Sencer 300 süvariyle Tirmiz’e çekildi ve eşi Terken Hatun ve önde gelen emîrleri esir düştü.

Katvân yenilgisi Büyük Selçuklular’ın yıkılışına zemin hazırladığı gibi İslâm dünyasının siyasî, içtimaî ve iktisadî buhranlara sürüklenmesine de yol açtı. Sultan Sencer, bu mağlûbiyetten sonra kendisini toparlama imkânı bulamadan Hârizmşah Atsız’ın istilâ harekâtıyla karşılaştı.

Sultan Sencer, ayaklanan Oğuzların üzerine gitti, ancak; onlara esir düştü. O esaret altında sultan olmak istemediğinden, sultanlığı terk ederek Merv’e çekildi. Buradaki 3 yıllık esaretten sonra Nisan 1156’da kurtarıldı. Ancak 29 Nisan 1157’de 91 yaşındayken Merv’de vefat ederek, kendi yaptırdığı türbeye defnedildi.

Bilim adamlarına sahip çıkan ve bilimi teşvik eden Sultan Sencer’in döneminde, Horasan bütün İslam dünyasına ve Anadolu’ya din ve bilim adamı sevkeden bir merkez olmuştu.

Sultan Sencer, heybetli, cömert ve güzel ahlaklı, yumuşak huylu, tebaasına karşı merhametliydi. Bilim adamlarını sever ve onlara hürmet ederdi.

Velhasıl; bugün de tarihimizin çok önemli bir devlet adamı ve sultanı olan ve ülkeyi 39 yıl boyunca adaletle yöneten büyük sultanlarımızdan biri olan Sultan Sencer’in hayatını ana başlıklarıyla görmüş olduk.
Foto